home

Zappa w Internecie

biografie Zappy

zespo造, nagrania, dyskografia

teksty   

wywiady

artyku造 zagraniczne

artyku造 polskie

nowe na stronie

varia   

indeks


Wywiad przeprowadzony przed wydaniem Zoot Allures. Jest w nim wzmianka o planowanym skr鏂eniu Zoot Allures oraz o zamiarze wydania p造ty Six Things, prawdopodobnie z nagraniami z wrze郾ia 1975. Dobrej jako軼i nagrania z tej niewydanej w ko鎍u p造ty mo積a pobra ze strony Zappateers (torrent po zalogowaniu si). Wywiad pochodzi ze strony AFKA. (t逝maczy: andrzej rogowski)


Sekretne 篡cie Zappy

Eve Brandstein

BLAST, grudzie 1976

"Lata sze嗆dziesi徠e pe軟e by造 oportunist闚, kt鏎zy bez skrupu堯w wykorzystywali naiwniak闚 i granie na emocjach . . . tym co 鄉ieszy這 mnie wtedy najbardziej byli pojawiaj帷y si w weekendy ludzie z opaskami na g這wach, z kwiatkiem w jednej r璚e i skr皻em w drugiej."

Gust muzyczny Franka Zappy ukszta速owa si na wiele lat zanim rozpocz掖 on swoj karier z Mothers of Invention i wyda swoj pierwsz p造t Freak Out. Gdy mia 21 lat napisa muzyk do filmu, grywa z r騜nymi zespo豉mi (nie by造 znane), mia studio nagraniowe. Po wyczerpaniu si koncepcji Mothers of Invention kontynuowa poszukiwania nowych form wyrazu, gra z najlepszymi muzykami i tworzy nowe brzmienia. Grywa z najwybitniejszymi artystami jazzowymi, pracowa z Zubinem Meht (nowo wybranym dyrektorem muzycznym Nowojorskiej Orkiestry Filharmonicznej oraz dyrygentem Orkiestry Symfonicznej Los Angeles), gra swoje utwory z pe軟 orkiestr, zrobi film (200 Moteli), by producentem p造t (ostatnia p造ta Grand Funk), i nikt nie potrafi powiedzie co jeszcze w karierze Zappy si wydarzy. Cho jest artyst prze鄉iewczym i surrealistycznym, to doskonale rozumie na czym polega biznes muzyczny. Jak inaczej przetrwa豚y w nim ca陰 dekad?

Wi瘯szo嗆 artyst闚, w trakcie swoich karier, do鈍iadcza zmian wp造waj帷ych na ich muzyk i cz瘰to skutkuj帷ych tym, 瞠 pozostaj przy tym, co zapewni這 im sukces, wybieraj bezpieczn drog, lecz eksperymenty, kt鏎e Frank Zappa wprowadza do muzyki rockowej zdaj si nie mie ko鎍a. Ma prawo by z siebie dumnym. I jest. Jednak jego duma nie ma nic wsp鏊nego z pr騜no軼i, jest to raczej ekstremalne poczucie s逝szno軼i tego, co robi. To duma, kt鏎ej do鈍iadcza cz這wiek przekonany o swojej racji, cz這wiek, kt鏎y nie zdradza swoich przekona – nigdy.

Przekona豉m si o dumie Franka Zappy oraz o jego samo鈍iadomo軼i podczas wywiadu przeprowadzonego w biurze jego menad瞠ra. Czekaj帷 na spotkanie przygotowywa豉m si do niego mentalnie, po pierwsze nie czerwieni si, po drugie pami皻a o wszystkich rzeczach, kt鏎e mog wprowadzi mnie w zak這potanie. W biurze powita mnie Frank Zappa, wysoki, zadbany m篹czyzna o 豉godnym g這sie. Na pocz徠ku nie zwraca na mnie wi瘯szej uwagi, zaj皻y przegl康aniem ilustracji w albumie. Menad瞠r spyta czy nie mam nic przeciwko temu by chwil poczeka, bo musz teraz p鎩嗆 z Frankiem do banku. Zostawili mnie z now p造t, kt鏎a ma ukaza si jesieni. Frank zabra swoj akt闚k i wyszed do banku, a ja usiad豉m sobie i zabra豉m si za s逝chanie jego muzyki, na full. Ca趾iem mnie to poch這n窸o. Wr鏂i akurat gdy sko鎍zy豉 si czwarta strona albumu.

Spyta豉m go co s康zi o przesuwaniu si kontrkultury lat sze嗆dziesi徠ych w stron mainstreamu. Jako przyk豉dy poda豉m Boba Dylana robi帷ego show telewizyjny, starania Toma Haydena o stanowisko w polityce oraz Franka Zapp produkuj帷ego p造t Grand Funk Railroad. Moje za這瞠nie zosta這 natychmiast przez Zapp odrzucone jako nieuprawnione 陰czenie tych trzech zdarze.

"Nie wi捫 faktu produkowania przeze mnie p造ty Grand Funk z tym zjawiskiem, wtedy ch皻nie odpowiem na twoje pytanie," o鈍iadczy akademickim tonem. Zgodzi豉m si.

"Produkcja p造ty Grand Funk nie ma nic wsp鏊nego z przesuwanie si w kierunku mainstreamu. Us造sza貫m ich muzyk, spodoba豉 mi si i pomy郵a貫m, 瞠 b璠zie to dobra zabawa. Wcze郾iej w og鏊e nie zwraca貫m na nich uwagi. Z tego co czyta貫m o nich w prasie dowiedzia貫m si, 瞠 s beznadziejni. Tak by這."

Zareagowa do嗆 zdecydowanie, ogl璠nie m闚i帷. Pr鏏owa貫m broni swojego zdania m闚i帷, 瞠 Grand Funk s zespo貫m o pewnej ustalonej reputacji. Riposta Zappy by豉 szybka i ci皻a.

"Ja te jestem osob z okre郵on reputacj. Reputacje s tworzone przez ludzi z twojej bran篡, kt鏎zy w niewielkim stopniu, albo i wcale nie mieli kontaktu z faktami."

Nie wzi窸am tej uwagi osobi軼ie. Po chwili przerwy, kontynuowa.

"Takie s moje do鈍iadczenia z pras. Jestem w tym biznesie od 11 lat, udzielam 100 wywiad闚 rocznie. Oznacza to, 瞠 rozmawiam z wieloma lud幟i. W鈔鏚 tej ilo軼i wywiad闚 znajd si mo瞠 trzy dobre, kt鏎e jako tako oddaj tre嗆 przeprowadzonej rozmowy. W druku zawsze wszystko jest pozmieniane. Wiem na pewno, 瞠 ludzie recenzuj帷y p造ty Grand Funk czasami w og鏊e ich nie s逝chali. Wiem o jednym recenzencie pisz帷ym dla Rolling Stone, kt鏎y wzi掖 ok豉dk p造ty All The Girls in The World Beware, postawi j przed maszyn pisania i napisa recenzj p造ty, kt鏎ej nawet nie odtworzy. Znaj帷 te fakty i pami皻aj帷 o swoich do鈍iadczeniach z lud幟i prasy z ca貫go 鈍iata, jestem gotowy podda w w徠pliwo嗆 wszystko cokolwiek by nie powiedzieli o tym zespole. Wys逝cha貫m ich nagra. Dali mi klika p造t, zabra貫m je do domu by pos逝cha i przemy郵e spraw. Potem zobaczy貫m jak graj po dwumiesi璚znych pr鏏ach. Byli gotowi do nagrania. Sam wszystko sprawdzi貫m, spotka貫m si z nimi. By貫m zaskoczony, z tego, co o nich czyta貫m powinni by kretynami bez znajomo軼i muzyki," powiedzia ze 鄉iechem, pierwszy raz tego popo逝dnia Zappa roze鄉ia si. Atmosfera naszego spotkania wyra幡ie si poprawi豉, a Frank kontynuowa.

"Kurcze, graj, 酥iewaj i s 鈍ietni – fajni go軼ie. Kiedy tylko poszed貫m do ich studia pos逝cha nagra zauwa篡貫m, 瞠 s bardzo dobrze zgrani. Od strony technicznej te. Pos逝cha貫m ich brzmienia i omawiali鄉y koncepcj p造ty. Chcieli by p造ta dobrze oddawa豉 brzmienie zespo逝. Bez upi瘯sze. Wi瘯szo嗆 utwor闚 zosta豉 nagrana tak jak gra jej zesp馧. Postawili na czucie muzyki, nie przedobrzyli w 瘸dnym aspekcie. Nagrali muzyk do 11 utwor闚 w cztery dni, a wokale zaj窸y im tydzie."

W czasie gdy przeprowadza豉m ten wywiad dost瘼ny by singiel z nowej p造ty, wst瘼ne opinie by造 raczej dobre. By mo瞠 w muzyce trzeba wraca do staroci.

Potem rozmawiali鄉y o zmianach na scenie rockowej. Zappa uwa瘸, 瞠 jedyn rzecz, kt鏎a rzeczywi軼ie si zmienia jest technologia.

"S康z, 瞠 sprz皻 jest naprawd 鈍ietny i pozwala uzyskiwa brzmienia niemo磧iwe dziesi耩 lat temu. Najlepsze zespo造, to te, kt鏎e potrafi spo篡tkowa muzyczne pomys造 wychodz帷e poza ten oczywisty post瘼. Jest wiele rzeczy, kt鏎e mo積a robi w muzyce, ale trik polega na tym jak dotrze z tym do widowni, bo to ona jest najwi瘯sz barier w rozwoju kariery muzycznej, zawsze ni by豉."

Zauwa篡豉m, 瞠 w jego muzyce wida to doskonale.

"Staram si jak mog. Czasami trzeba zdecydowa si na wydanie p造ty. Je瞠li nikt tego nie zagra, to i nikt tego nie us造szy, nikt nigdy nie dowie si o istnieniu tej muzyki. Trzeba przemy郵e te filozoficzne kwestie zanim posk豉da si utwory na p造t."

Nastr鎩 wyra幡ie si poprawi, Zappa zacz掖 nawet regularnie patrze mi w oczy. Spyta豉m w jaki spos鏏 rozwija豉 si jego muzyka.

"S pewne rzeczy, kt鏎e zawsze mi si podobaj, a poniewa ja, maj帷 tak ograniczony g這s, musz je 酥iewa, to i zakres muzyki te jest ograniczony. Pewne rzeczy nigdy si nie zmieni. Aby artysta by estetycznie autentyczny, musi on w swoich dzie豉ch pokaza publiczno軼i samego siebie. Wszystko co s造szysz na tych p造tach jest rozwini璚iem mojej osoby. Jest to staro鈍ieckie lub awangardowe, albo jeszcze jakie inne, bo taki w豉郾ie jestem."

Spyta豉m go o jego do鈍iadczenia z orkiestrami i pisanie muzyki klasycznej.

"W豉郾ie zrobi貫m now p造t – Six Things," odpowiedzia i z entuzjazmem zerwa si z miejsca by pokaza mi swoje nowe dzie這 orkiestrowe. B璠帷 na drugim ko鎍u pokoju, powiedzia "Nie robi tej muzyki aby sta si cz窷ci sceny muzyki powa積ej. Tak naprawd, to napawa mnie ona obrzydzeniem."

Gdy umie軼i p造t na gramofonie, zacz瘭i鄉y rozmawia o kompozytorach klasycznych, kt鏎ych podziwia. S w鈔鏚 nich: Ligeti, Penderecki, Messiaen, wszyscy wybitni wsp馧cze郾i ekspresjoni軼i. Powiedzia豉m mu o nowojorskim zespole Tashi, kt鏎y te tworzy muzyk klasyczn. Staraj si prze豉mywa bariery graj帷 now muzyk i nosz帷 nieformalne ubrania. Ostatnio grali "Kwartet na koniec czasu" Messiaena w Bottom Line i stworzyli atmosfer, w kt鏎ej ludzie reagowali jakby byli na koncercie jazzowym. Frank bardzo si tym zainteresowa po czym po這篡 ig喚 na p造cie. Us造sza豉m intryguj帷y kola d德i瘯闚. Mieszanka powagi i zabawy. Muzyka poruszy豉 mnie, spyta豉m czy uwa瘸 si za geniusza. "Tak," odpowiedzia ze 鄉iechem. Powiedzia, 瞠 ma nadziej na szybkie wydanie p造ty i 瞠 spodoba si ona jego fanom. Spyta豉m o p造t maj帷 si ukaza we wrze郾iu. Odpowiedzia, 瞠 p造ta mo瞠 jednak by kr鏒sza ni pierwotnie zamierza i nie b璠zie wydana jako album podw鎩ny. Wi瘯szo嗆 utwor闚 zagrali Zappa i Terry Bozzio. Terry Bozzio, Patrick O'Hearn and Eddie Jobson (by造 cz這nek Roxy Music) to jego nowy zesp馧 koncertowy. By zachwycony swoj now grup i pokaza mi fotografi. By豉 naprawd niezwyk豉. Trzech m這dych muzyk闚, przystojni blondyni, a po鈔odku tych anio趾闚 sta diabolicznie wygl康aj帷y Frank Zappa.

Zappa unie鄉iertelni je盥瞠nie w trasy koncertowe w swoich 200 Motelach. Zastanawia豉m si czy dzisiaj jest tak samo.

"Nie, nie z tym zespo貫m. Film 200 Moteli m闚i o tym jak to dawniej bywa這. Dotyczy tamtego zespo逝. My郵, 瞠 obecnie mo瞠 jest nawet ciekawiej. Dobrze si bawi! W wi瘯szym stopniu stanowimy jedno嗆, 豉twiej si nam pracuje i gramy dla wi瘯szych widowni.

Spyta豉m o sprawy niezwi您ane z muzyk. Chcia豉m wiedzie czy Frank Zappa ma 篡cie prywatne.

"Jak tylko za鈍iec si 鈍iat豉 na scenie, staj si inn osob. Podobnie jak wtedy gdy id do banku, te jestem inn osob."  Spyta豉m o jego ulubione filmy. "The Killer Shrews, The Beast of Haunted Cave, Mesa of Lost Women i The Brainiac," wyrecytowa szybko. Nigdy o nich nie s造sza豉m, zdziwi豉m si, 瞠 lubi takie stare, nieznane filmy.

"Nie widuje si ich cz瘰to. Je郵i chcesz obejrze Mesa of Lost Women, to musisz wypo篡czy go z Budget Films za oko這 14 dolar闚."

Spyta豉m czy czytuje ksi捫ki, potrz御n掖 g這w, powiedzia, "Ostatni rzecz jak czyta貫m by這 "Sekretne 篡cie ro郵in." Pomy郵a豉m, 瞠 mo瞠 interesuje si ogrodnictwem, albo 瞠 zaintrygowa豉 go  idea ESP. Zapyta豉m czy ma zdolno軼i parapsychiczne. Odpowiedzia cichym g這sem, "Bez komentarza." Chcia豉m jeszcze dr捫y ten temat, ale wyczu豉m, 瞠 to jego prywatna sfera. Spyta豉m czy uwa瘸 si za filozofa.

"Tak. Mo積a by filozofem nie maj帷 poj璚ia, co to s這wo oznacza. Filozofia to nie tylko kurs w szkole. Filozoficzne podej軼ie to zbieranie informacji i analiza swojego w豉snego uniwersum. Staram si 郵edzi zdarzenia i ich zwi您ki ze mn. Wszystko to buduje estetyczny i etyczny system, z kt鏎ego wynikaj wszystkie nasze moralne wybory.

Zastanowi這 mnie jak to mo磧iwe, 瞠 tak b造skotliwy cz這wiek sam siebie okre郵i  kiedy jako dziwad這 i g逝pka.

"My郵a貫m tak o sobie, bo tak by貫m postrzegany. Nie s康z by znalaz這 si wielu ludzi, kt鏎zy zaprosiliby mnie do swojego domu. Mo瞠 dla jaki swoich perwersyjnych powod闚. Kiedy gdy wyst瘼owali鄉y w Teksasie promotor i jego znajomi i ich 穎ny zapraszali mnie do siebie, nie dlatego, 瞠 chcieli posiedzie ze mn i porozmawia, ale po to by mogli sobie zrobi kolorowe zdj璚ie mnie siedz帷ego na ich toalecie. Potem mogliby zrobi z tego plakat, jedyny w swoim rodzaju plakat do ozdoby ich domu! Dlatego m鎩 opis samego siebie zale篡 od tego komu ten opis przedstawiam. Dla ciebie, powiem, 瞠 jestem geniuszem," zako鎍zy z ciep造m u鄉iechem.

Kolejne pytanie zada豉m z wielk ostro積o軼i, nie chc帷 popsu swobodnego nastroju naszego spotkania, ale musia豉m zapyta czy Zappa lubi kobiety. Wiele z jego tekst闚 opisywano jako Millerowskie, szowinistyczne.  "Kocham kobiety! Uwa瘸m, 瞠 panie, damy s troch g逝pie. Ma貫 dziewczynki mog sta si albo paniami albo kobietami. Zwraca造 si do mnie feministki z Ruchu Wyzwolenia Kobiet z krytyk moich tekst闚 i powiedzia貫m im 瞠by si odpierdoli造. Po pierwsze, je郵i nie podoba im si to co pisz, to niech najpierw udowodni, 瞠 nie jest to prawd. Po drugie, dlaczego czepiaj si akurat mnie, skoro pe軟o jest innych ludzi wypowiadaj帷ych pogl康y o wiele bardziej szowinistyczne. Je瞠li w moich tekstach pojawia si posta kobieca, to zawsze jest ona wzorowana na rzeczywistej osobie. Moje teksty s jak reporta瞠. Nie jest moim zamiarem tworzenie jaki archetyp闚 czy uog鏊nie. Taka jest moja og鏊na odpowied i taka te jest prawda. Wiesz co jest zabawne je郵i chodzi o Ruch Wyzwolenia Kobiet? Kobiety tak naprawd nie potrzebuj 瘸dnego wyzwolenia. Ale panie ju tak. Powinno si to nazywa Ruch Wyzwolenia Pa. Kobiety powinny zebra si razem i wyzwoli te panie. Zdj望 z nich bia貫 r瘯awiczki i nieco je naprostowa. M篹czy幡i te maj swoje problemy, ale jako nikt nie wyra瘸 pretensji na m鎩 spos鏏 ich przedstawiania w moich piosenkach, a przecie wcale ich tam nie oszcz璠zam. Dostaje im si nawet bardziej.

Jego odpowied nie bardzo mnie przekona豉, ale za 瘸dne skarby 鈍iata nie chcia豉bym spiera si z Frankiem Zapp na ten, czy inny temat. W dyskusji jest bardzo szybki, b造skotliwy i ca趾owicie przekonany o swojej racji. Przed zako鎍zeniem naszej rozmowy wr鏂i豉m jeszcze do tematu kulturowych do鈍iadcze p騧nych lat sze嗆dziesi徠ych. To czego do鈍iadczy豉m b璠帷 w East Village dziesi耩 lat temu. Chcia豉m si dowiedzie czy uwa瘸, 瞠 tamte czasy by造 w jaki spos鏏 wyj徠kowe oraz jak zmieni造 si tamte idea造.

"P騧ne lata 60 by造 tym czym by造. Nie powiedzia豚ym, 瞠 by造 jako szczeg鏊nie szale鎍ze. Niekt鏎e dzia豉nia ludzi w tamtych czasach by造 w pewien spos鏏 nowe, ale ca這軼iowo tamten czas niczym nie r騜ni si od innych okres闚. Sp鎩rzmy na to realistycznie. 砰jemy w tym kraju, ma on swoje dobre i z貫 strony. S tu ludzie dostrzegaj帷y te dobre i z貫 strony, potrafi帷y je wyra幡ie, racjonalnie zanalizowa. S te ludzie funkcjonuj帷y na poziomie czysto emocjonalnym, s te naiwniacy i oportuni軼i. W latach 60 pe軟o by這 oportunist闚, kt鏎zy bez skrupu堯w wykorzystywali naiwniak闚 i granie na emocjach. Kierowali tych ludzi w stron iluzji, hippis闚 i innych bzdur. S康z, 瞠 teraz, maj帷 pewn perspektyw, dostrzegasz, 瞠 wszystko to by這 stekiem bzdur. Ale nie zmienia to istoty problemu. Wci捫 wiele z造ch rzeczy dzieje si w tym kraju, ale co jest ich przyczyn i jak sobie z nimi radzi zawsze by這 przedmiotem sporu. Uwa瘸m, 瞠 m鎩 os康 by racjonalny, nigdy nie przyj掖em niczego z tej ideologii, 瘸dnych kwiat闚 czy innych rzeczy, zawsze te jasno wypowiada貫m si przeciwko tym dzia豉niom. Nigdy nie byli鄉y zespo貫m hippisowskim, tym co mnie wtedy 鄉ieszy這 najbardziej byli ludzie, kt鏎zy w weekendy zak豉dali sobie na g這w te pierdolone opaski i z kwiatkiem w d這ni spacerowali po parku, machali nim w kierunku policjant闚, a w drugiej r璚e trzymali skr皻a. Niczego tym nie udowodniali, poza swoj g逝pot. Kto przecie nak這ni ich do takiego w豉郾ie dzia豉nia, jedyne co im sie przydarza這 to kr鏒ki pobyt w wi瞛ieniu, walni璚ie w g這w albo seks z kim r闚nie g逝pim w czasie tych ich mi這snych spotka. Miejmy nadziej, 瞠 by to raczej seks ni wi瞛ienie. Opisa貫m to wszystko na p造cie We're Only In It For The Money. Wielu ludzi to wkurzy這. Ale by豉 to prawda, i nadal jest. S康z, 瞠 dzisiejsza m這dzie nie interesuje si ideami. Media u鈍iadomi造 im wystarczaj帷o dobitnie skal korupcji na najwy窺zych szczeblach w豉dzy. I to dopiero pocz徠ek, dowiemy si o tym znacznie wi璚ej. My郵, 瞠 eskapizm zawsze by bardzo silny we wszystkich grupach m這dych ludzi w Stanach, czy gdziekolwiek indziej, ale obecnie zjawisko to nasila si jeszcze bardziej."

Na koniec spyta豉m czy czuje sie rozumiany przez media?

"Media s logicznym rozwini璚iem rz康u, s kontrolowane przez rz康. Tak wiedza o nich jest ca趾owicie wystarczaj帷a. Je郵i tak s康zisz i tak to rozumiesz – to czego si tu ba? Wiesz, 瞠 wszystko to jest popierdolone. Media rozumiej mnie dobrze, tak dobrze jak ja je rozumiem. Ja zajmuj si moimi sprawami, a one zajmuj si swoimi, z tym 瞠 ja jestem tym dobrym facetem, a oni tymi z造mi."