home

Zappa w Internecie

biografie Zappy

zespo造, nagrania, dyskografia

teksty   

wywiady

artyku造 zagraniczne

artyku造 polskie

nowe na stronie

varia   

indeks


tekst pochodzi z czerwcowego numeru 'Na G這s' z roku 1995

 

Fragmenty ksi捫ki Bena Watsona Frank Zappa: The Negatwe Dialectics ofPoodle Play, New York 1995, s. 242 - 250.

Apostrophe (‘) i Kr鏊 Lear

Apostrophe O to Kr鏊 Lear w wydaniu Franka Zappy, absolutne arcydzie這 -mrozi sw abstrakcyjno軼i, osza豉mia inteligencj, a przy tym jest wielce niedorzeczne. S造nny dialog Kr鏊a i B豉zna w Learze, zr闚nuj帷y przyziemn rzeczywisto嗆 z absurdem, zostaje tu podj皻y jako dialog mi璠zy Zapp i jego psem. B造skotliwy, bezwstydny humor, w jaki ten album obfituje, spowodowa oczywi軼ie, 瞠 zignorowali p造t nawet ci postmoderni krytycy, kt鏎zy utrzymuj, i wznie郵i si ponad tradycyjne granice oddzielaj帷e sztuk „wysok" od frywolnej.

Jest tu zamarzni皻e pustkowie, archetypiczne spotkanie, w wyniku kt鏎ego jeden z bohater闚 zostaje o郵epiony, jest medytacja na temat orgazmu i czasu, refutacja Platona, a tak瞠 komentarz polityczny i satyra na religi. Obrazy z Kr鏊a Leara nieustannie koresponduj z obrazami na Apostrophe ('). U Szekspira Lear m闚i: „Z niczego nic nie uzyskasz"1, co daje pocz徠ek obsesyjnej serii odniesie do nico軼i, pustki, absolutnego zera. „Teraz wygl康asz jako zero bez cyfry"2 -m闚i B豉zen. Apostrophe O rozpoczyna si od serii rym闚 na „O"3:

Dreamed I was an Eskimo                  好i這 mi si, 瞠 jestem Eskimosem

Frozen wind began to blow                 Rozp皻a si mro幡y wicher

Under my foot and around my toe           Pod moimi butami, wok馧 moich st鏕

Frost had bit the ground below              Mr霩 w瘸r si w ziemi

Was a hundred degrees below zero4          By這 sto stopni poni瞠j zera

Narrator ma na imi Nanook. Nanook z p馧nocy to tytu pionierskiego reporta簑 z 篡cia Eskimosa autorstwa Roberta Flaherty, opublikowanego w 1920 roku. W „Nanook Rubs It" Nanook o郵epia my郵iwego, nacieraj帷 jego oczy 郾iegiem zabarwionym psi uryn. 奸epota jest te jednym z centralnych motyw闚 Kr鏊a Leara: Goneryla dowodzi swej dwulicowo軼i, m闚i帷 do ojca: „dro窺zy mi jeste nad 鈍iat這 oczu".5 Kentowi, gdy staje w obronie Kordelii, Lear odpowiada: „Precz mi z oczu!"6 Tragiczne o郵epienie Gloucestera stanowi kulminacj tych metafor.

W Apos逗ophe (') filozoficzny dialog z psem ma swoje 廝鏚這 w zapachu („Stink-Foot"). Utrata wzroku i poleganie na zmy郵e w璚hu s 軼i郵e ze sob powi您ane. M闚i B豉zen:

Kto si kieruje w璚hem, ten i widzi to czy owo, je郵i pomin望 郵epc闚; a na dwadzie軼ia nos闚 nie ma ani jednego, kt鏎y by nie poczu smrodu/

Regana podsumowuje 郵epot Hrabiego Gloucestera, rozkazuj帷:

Wyrzuci go za bram, niech wyw瘰zy Drog do Dover.

Lear ka瞠 natomiast zzu sobie obuwie:

圭i庵nijcie Mi buty, 篡wo! Mocniej, mocniej, tak!

Z wysi趾iem zdj患szy w豉sne buty, Zappa ka瞠 Fido przynie嗆 sobie pantofle. W Kr鏊u Learze Ksi捫 Kornwalii zestawia stop (organ dominacji) z okiem (organem percepcji):

Nic nie ujrzysz. Trzymajcie krzes這. Obcasem rozgniot

Te 郵epia. 10

Podczas wyst瘼闚 na 篡wo Zappa uzupe軟ia utw鏎 „Stink-Foot" o pokaz psiej dyscypliny.

FZ: Chod tu, Fido, chod. Przynie panu pantofle, piesku... Fido, kaza貫m ci przynie嗆 pantofle!

F: Ach, Frank, taki by貫m nawalony, 瞠 nie mog貫m utrzyma ich w pysku.

FZ: Fido, kiedy du篡 cz這wiek ka瞠 ma貫mu zwierz璚iu przynie嗆 pantofle, a ma貫 zwierz nie przynosi pantofli, to znaczy, 瞠 ma貫 zwierz mo瞠 by ukarane do maksymalnego wymiaru kary, jaki przewiduje Prawo Cesarskie!

F: Nie zgrywasz si?

FZ: Nie, Fido. Musz ci ukara.

F: 'Skrzywd mnie, skrzywd mnie, skrzywd mnie.

FZ: Wi璚 dobrze.11

 

W Kr鏊u Learze tak瞠 pobrzmiewaj filozoficzne implikacje w豉dzy dominacji spo貫cznej.

Prawd jak kundla trzeba batem wyp璠za do budy12

bo kiedy im wcisn掖 r霩g do r瘯i, a sam spu軼i portki...13

Jak pies - nie my郵i, lecz biegnie przy nodze. 14

Widzia貫 kiedy, jak ch這pski pies ujada na 瞠braka? 1 jak biedaczysko zmyka przed kundlem? Ot騜 i masz wielki symbol w豉dzy: cz這wiek nawet psu oka瞠 pos逝ch, je郵i pies na urz璠zie.

Pod造 stra積iku prawa, wstrzymaj krwaw D這! Czemu smagasz t dziwk? Sam sobie Wych這staj plecy. A si palisz, 瞠by U篡 z ni tego, za co j bato篡sz.15

Sado-masochizm i psie pos逝sze雟two: przyk豉dy symbolicznej dominacji od Szekspira po Franka Zapp. W „St. Alfonzo's Pancake Breakfast" urodziwa parafianka m闚i: „B康 dla mnie szorstki! (Skrzywd mnie, skrzywd mnie, skrzywd mnie, oooooch!)".

Gdy Lear podr騜uje od Goneryli do Regany i z powrotem, jego orszak zmniejsza si ze stu rycerzy do pi耩dziesi璚iu, do dwudziestu pi璚iu, a wreszcie do zera - metafora handlu wymiennego i kurcz帷ych si wp造w闚. Matka napomina Nanooka:

Don't be a naughty Eskimo-wo-oh        B康 przyzwoitym Eskimo

Save your money don't go to the show16 Nie przepuszczaj pieni璠zy na kino

Pustkowie Leara i zamarzni皻a pod 郾iegiem ziemia ja這wa w Apostrophe (') to pejza瞠 鈍iata opartego na gospodarce wymiany, w kt颻rym panuje zerowy stopie ludzkich uczu i ciep豉. Psychoanalitycznym symbolem utraty jest kastracja, kt鏎 Freud uto窺amia z o郵epieniem.

Freud interpretuje mityczn 郵epot Edypa jako kastracj (Edyp odebra sobie wzrok ze wstydu, odkrywszy, 瞠 kocha si z w豉sn matk). W Learze B豉zen czyni 瘸rtobliwe uwagi na temat kastracji:

Ta co jest jeszcze dziewic i z mego odej軼ia si 鄉ieje Nied逝go ni zostanie, chyba 瞠 c o   si przytnie17

Opowie嗆 o tym, jak Nanook o郵epia trapera, jest zatytu這wana „Nanook Rubs It"18. Czynno嗆 t Nanook wykonuje „energicznym okr篹nym ruchem". Refleksyjn i narcystyczn natur masturbacji wyra瘸這 ko這we obrazowanie w piosence „Disco Boy", a 郵epota to, oczywi軼ie, tradycyjna kara za onanizm:

JOHNNY OTIS: Mamusia ci pewnie m闚i豉, 瞠 o郵epniesz od tego.

A ty powiedzia貫: Nie m鏬豚ym robi tego tak d逝go, a b璠 musia nosi

okulary?19

Oczywi軼ie nie Nanook zostaje dotkni皻y 郵epot, lecz my郵iwy (traper). Jednak瞠, poniewa historia rozgrywa si we 郾ie, to窺amo嗆 bohater闚 jest p造nna. W utworze „Nanook Rubs It" czyj g這s wo豉: „Chod tu, Fido, chod tu Fido!", a w tek軼ie ch鏎u w „St. Alfonzo's Pancake Breakfast" pojawiaj si s這wa: „Przynios貫m ci 郾iegowce". Ka盥y element na p造cie zastyga w odbicie wszystkich innych. Mamy tu do czynienia nie tyle z linearn narracj, co z konglomeratem symptom闚. Fakt, 瞠 na ka盥ym kroku odzwierciedlaj one metaforyk Kr鏊a Leara, jest rezultatem nie - 鈍iadomych odniesie literackich, ale poszukiwania 鈔odk闚 wyrazu adekwatnych do ekonomicznych i psychoanalitycznych l瘯闚 spo貫cze雟twa opartego na systemie wymiany.

„Excentrifugal Forz" to jakby wyabstrahowany wcze郾iejszy utw鏎 Zappy „Mor Trouble Every Day", tym razem z genitalnymi protagonistami:

Popatrz jak rubinek Sw鎩 ulubiony g豉dzi Prostuje turban I tryska kropl mazi I’ll watch him buff that Tiny ruby that he use He'll straighten up his turban An' eject a little ooze20

Obok poetyckich obraz闚 貫chtaczki i cz這nka21, s這wa utworu niczym w marzeniu sennym zaprzeczaj kategorii czasu:

Dowiem si
Jak wygl康a przysz這嗆
Bo on ju w niej by

FU find out
How the future is
Because that’s where he's been

Wydaje si, 瞠 jest to nawi您anie do sloganu „Przysz這嗆 jest rodzaju 瞠雟kiego" - stosunek p販iowy jako jasnowidztwo, orgazm jako ol郾ienie - pocz璚ie nowego pokolenia.

Freud por闚nuje mechanik genitalnej seksualno軼i z lodem w przypisie, jaki znajdujemy w wydaniu Psychopatologii 篡cia codzien要ego z 1904 roku:

Ze snu P wynika, 瞠 l鏚 jest w rzeczywisto軼i antytetycznym symbolem erekcji: to co, co twardnieje w ujemnej temperaturze, a nie-jak penis -w cieple (podnieceniu). Te dwie przeciwstawne koncepcje seksualno軼i i 鄉ierci 陰cz i cz瘰to w spostrze瞠niu, 瞠 sztywno嗆 jest jednym z objaw闚 鄉ierci.23

Apostrophe (') rozgrywa si w Arktyce i pe貫n jest 瘸rtobliwych Uwag na temat masturbacji i erekcji. Zappy wywa穎ny spos鏏 prezentacji tekstu zdaje si zapowiada sp鎩n narracj, ale jego opowie嗆 rozpada si: zamiast mora逝 otrzymujemy persyfla穎w, cho wykonan z kamienn twarz 穎nglerk kilkoma spo鈔鏚 najpowa積iejszych temat闚 znanych kulturze europejskiej. Tylko „Stink-Foot" podnosi napi璚ie, jakby 酥i帷y usi這wa przemy郵e co we 郾ie: to tu mamy szuka „sedna sprawy"24. I faktycznie, z niewielk pomoc Teodora Adorno i Platona, znajdujemy je.

Pudelki i filozofia

W Apostrophe (') atak na Platona przybiera form bluesowej recy負acji, dialogu nazwanego „Stink-Foot"25. Inspiracj do napisania tego utworu by豉 reklama telewizyjna m瘰kiego dezodorantu usuwaj帷ego przykry zapach st鏕, w kt鏎ej pies przewraca si na grzbiet jak martwy, gdy jego pan zdejmuje obuwie. M闚i Zappa:

Je郵i kto s康zi, 瞠 jestem fetyszyst, kt鏎y upodoba sobie psy, jest w b喚dzie. Nie ma w tym nic g喚bokiego - to po prostu rozrywka. Pudle s dla mnie wygodnym 鈔odkiem przekazywania pewnych temat闚 filozoficznych, o kt颻rych trudno by這by m闚i w inny spos鏏.26

Fedon27 to tytu dialogu Platona po鈍i璚onego nie鄉iertelno軼i duszy, zawieraj帷ego histori 鄉ierci Sokratesa opowiedzian przez Fedona, jednego z jego ulubionych uczni闚. Oto jak Frank Zappa przedstawia genez pomys逝 z pude趾ami, zapowiadaj帷 na scenie utw鏎 „Dirty Love":

Na pocz徠ku B鏬 stworzy 鈍iat這. Wkr鏒ce potem B鏬 stworzy Pudla. Jak mo瞠 pami皻acie z dzieci雟twa, B鏬 mia talent do stwarzania r騜nych rzeczy, cho od tamtej pory Jego rzemios這 znacznie podupad這 (za to Japo鎍zycy kontynuuj Jego dzie這), ale gdy stworzy Pudla, od razu by這 wida, 瞠 to ca趾iem bystry pies. Sier嗆 r闚nomiernie pokrywa豉 ca貫 jego urocze, drobne, zwarte psie cia趾o (nie wiem jak wam, ale mnie si to podoba這). P騧niej jednak B鏬 pope軟i dwa powa積e b喚dy. Pierwszy b陰d nazywa si M篹czyzna, a drugi Kobieta28. Kobieta popatrzy豉 na Pudla i powiedzia豉 do siebie: „O ra要y, ale bym chcia豉 przelecie tego psa, tylko 瞠 on jest dla mnie za ma這 n a czasie." Naonczas M篹czyzna uciek w te p璠y z Rajskiego Ogrodu, znalaz sobie posad i przyni鏀 wyp豉t Kobiecie, kt鏎a wzi窸a j i posz豉 do sklepu kupi par no篡czek. A no篡czkami przystrzyg豉 sier嗆 Pudla w tych oto istotnych miejscach: Pysk, Gardziel, Medulla29, Managua, i Garnir - o tutaj. A nast瘼nie usadowi豉 psa w pozycji sprzyjaj帷ej nadci庵aj帷ym zabiegom erotycznym. Ustawi豉 wi璚 Pudla i po這篡豉 si i unios豉 nogi w g鏎, o tak, i spojrza豉 wy瞠j wspomnianemu Pudlowi g喚boko w oczy i powiedzia豉:

Daj mi
Sw nieczyst mi這嗆
Jakby pada w ramiona
Smoka w swoich snach.

Give me
Your dirty love
Like you might surrender
To some dragon in your dreams (30)

W Dialektyce O鈍iecenia Adorno zestawia znane z dwor闚 kr鏊ewskich zjawisko wykorzystywania kar堯w jako dostarczycieli rozrywki z mod na pieski pokojowe. M闚i帷 o pozycji kobiet w rz康zonym przez m篹czyzn spo貫cze雟twie, Adorno wyja郾ia, 瞠 znajduj one uj軼ie w zainteresowaniu

neo-Buddyzmem i Peki鎍zykami, kt鏎ych zniekszta販one mordy (zar闚no obecnie, jak i na starych malowid豉ch) przywodz na my郵 dworskich b豉zn闚, kt鏎ych wypar post瘼. Wygl康 tych ma造ch piesk闚, podobnie jak komiczne podskoki garbusa, do dzi odbierane s jako przejawy spaczenia natury.31

Adorno m闚i o niepokoju czy l瘯u podobnym do tego, jakim napawa nas widok pudla. Adorno t逝maczy reakcje ludzkie, odwo逝j帷 si do freudowsko-marksistowskiej terminologii; Zappa dobiera tematy intuicyjnie, wed逝g swojej surrealistyczno-reporterskiej estety虺i, ale obaj m闚i o tych samych sprawach. Przystrzy穎ny pudel oraz karze (suka Evelyn „rozwa瘸 istot zachowania kar堯w" na p造cie One Size Fits Ali) jednako symbolizuj ujarzmion natur.

Gdy Bubba (impresario Zappy podczas tournee w 1976 roku) przegra z Johnem Smothersem, pot篹nego wzrostu „gorylem" Zappy, w grze w trik-trak, jako zwyci篹ony musia ogoli sobie brod (gdyby przegra Smothers, mia przesta goli g這w). Podczas koncertu w Troy w stanie Nowy Jork w 1976 roku Smothers zgoli Bubbie brod na scenie, co zast徙i這 zwyczajowy „wyk豉d o pudlach" (kt鏎y Zappa okre郵a zawsze jako „pogadank na temat genezy uwodzenia pudli") Zapytany, jak si czu golony na oczach widowni, odpowiedzia: „Jak schmuckl" - s這wo w j瞛yku jidysz oznaczaj帷e obrzezany napletek.32 Jak Dalila pozbawi豉 Samsona m瘰ko軼i obcinaj帷 mu w這sy, tak i strzy瞠nie pudli oraz rytualne golenie brody s metaforami kastracji. Fedon/Fido, spragniony domowego ciep豉 i bezpiecze雟twa oraz wiary w nie鄉iertelno嗆, pos逝sznie przynosi panu pantofle (oczekuj帷 nale積ej dawki „pociechy"). Przystrzy穎ny, jednak瞠, do鈍iadcza czego innego: poczucia straty, kastracji, 鄉iertelno軼i.

FEDON: Ja powiem. Bo w豉郾ie siedzia貫m po jego prawej stronie obok 堯磬a, na jakim sto趾u, a on mia sto貫k znacznie wy窺zy od mego; ot騜 pog豉ska mnie po g這wie i zebrawszy w gar嗆 moje w這sy na karku - nieraz bywa這, mia zwyczaj bawi si moimi w這sami:

-  Wi璚 to jutro - powiada - [To m闚i Sokrates] Fedonie, got闚e sobie da
ostrzyc te pi瘯ne w這sy.

-   Zdaje si, 瞠 tak, Sokratesie - powiedzia貫m.

-   Nie! je瞠liby tylko mnie pos逝cha.

-   Albo co? - powiedzia貫m.

Dzisiaj, m闚i, i ja swoje, i ty ostrzy瞠sz te, tutaj; je瞠li nam my郵 nasza zemrze i nie potrafimy jej wskrzesi. A ja, gdybym by tob i tak by mi dow鏚 uciek, to bym sobie poprzysi庵, jak obywatele Argos, 瞠 nie pr璠zej w這sy zapuszcz, a na nowo stan do walki i pobij my郵i Simiasza i Kebesa/3

W grze w pudelki, jak we 郾ie, symbole zawieraj zag瘰zczone, wielorakie znaczenia - sprzeczno軼i nie wykluczaj si, lecz istniej obok siebie. Fido to polimorficzna perwersja, przystrzy穎na, przyci皻a do poziomu genitalnego; to okaleczona natura, sp皻ana i przykrojona przez cywilizacj; Fido/Fidon to pe貫n nadziei aspirant do wiary w nie鄉iertelno嗆, kt鏎y, widz帷 ruin swych marze, na znak 瘸這by obcina sobie w這sy.

Heh-heh-heh... sick...

Well then Fido got up off the floor

an' he rolled over

An' he looked me straight in the eye
An' you know what he said?
Once upon a time
Somebody say to me
(This is a dog talkin' now)
What is your conceptual          '

Continuity

Well, I told him right then (Fido said)

 It should be easy to see

The crux of the biscuit Is the Apostrophe (')

He-he-he... ohyda...

Wtedy Fido wsta z pod這gi,

przekr璚i si

 

I spojrza mi prosto w oczy

I wiesz co powiedzia?

Pewnego razu

Kto mnie kiedy zapyta (To m闚i pies)

Jak si przedstawia twoja konceptualna

Kontynuacja

Wi璚 od razu mu powiedzia貫m (Rzeki Fido)

疾 to powinno by jasne

Sedno sprawy Le篡 w Apostrofie (')

 

Well, you know

The man who was talkin' to the dog

Looked at the dog an' he said:

(Sort of staring in disbelief)

“You can't say that!"

He said

‘IT DOESNT, 'n YOUCAN'T!

I WON'T,'n IT DON'T

IT HASN'T, IT ISNT, IT EVENT AIN'T

'N IT SHOULDN'T... IT COULDN'T

he told me NO NO NO!

I told him YES YES YES!

 I said „I do it all the time...

Ain't this boogie a mess!"

THE POODLE BY-EE-ITES

THE POODLE CHEWS IT

THE POODLE BY-EE-ITES

THE POODLE CHEWS IT34

 

No i wiesz

Ten facet, kt鏎y rozmawia z psem

Spojrza na niego i rzek:

(Jakby nie wierz帷 w豉snym oczom)

„Nie mo瞠sz tak twierdzi!"

Powiedzia

„NIE LE玆! NIE MO浩SZ!

JA NIE CHC, NIE MA MOWY!

TAK NIE BYΜ, TAK NIE JEST

NIE MO浩 BY I NIE POWINNO"

On na to NIE NIE NIE!

Ja wtedy TAK TAK TAK!

M闚i mu „bez przerwy to robi...

Nabrudzi貫m, niech to szlag!"

PUDEΒK GRYZIE

PUDEΒK 狹JE

PUDEΒK GRYZIE

PUDEΒK 狹JE

 

 

Erik Satie wykorzysta Fedona, obok innych dialog闚, jako tekst do swojej kantaty zatytu這wanej Socrate, napisanej w 1918 roku i wykonanej na festiwalu nazwanym „Wszech鈍iat Franka Zappy" w Nowym Jorku, w listopadzie 1990 roku (Zappa by zbyt chory, by m鏂 wzi望 w nim udzia). Jest to, przynajmniej teoretycznie, „faktyczny" zwi您ek Zappy z Platonem, gdy Zappa zawsze deklarowa zainteresowanie muzyk Erika Satie. Organizatorzy festiwalu, id帷 w 郵ad za Satie, przedstawili bohatera Platona w pozytywnym 鈍ietle, a nawet por闚nywali Zapp do Sokratesa, jako ludzi wiernych swoim pogl康om, daj帷ych odp鏎 wulgarnemu t逝mowi. Kwesti dodatkowo komplikuje fakt, 瞠 Satie opu軼i fragment tekstu dotycz帷y w這s闚, po s這wach „got闚e sobie da ostrzyc te pi瘯ne w這sy", przez co „Tuferas couper ces beauxcheveux, n'est-cepas?" mo積a zrozumie jako „Ka obci望 sobie w這sy, prosz" - t逝maczenie poprawne, o ile czytelnik nie wie, 瞠 w oryginale Sokrates, w kolejnym ust瘼ie, udowadnia 瞠, skoro dusza jest nie鄉iertelna, Fedon nie powinien obcina w這s闚 na znak 瘸這by po 鄉ierci Sokratesa. Jest jeszcze wiele innych kwestii filozoficznych, kt鏎e pokazuj, 瞠 Zappa jest Nemezis Platona raczej, ni jego sprzymierze鎍em.

t逝m. MAREK JEDLI垶KI

 

Przypisy

1  William Shakespeare, Kr鏊 Lear, 1608, akt I, scena 1. Wszystkie cytaty z Kr鏊a Leara
zaczerpni皻e z przek豉du Stanis豉wa Bara鎍zaka, Wydawnictwo „W drodze",
Pozna 1991. (przyp. t逝m.)

2  Tam瞠, akt I, sc. 4.

3  U Szekspira „Thou art an O without a figur" - gdzie 'O' to zar闚no cyfra, jak. i g這ska,
tak samo wymawiane, (przyp. t逝m.)

4 Frank Zappa, „Don't Eat the Yellow Sn闚", Apos逗ophe ('), 1974,

5  William Shakespeare, Kr鏊 Lear, akt I, sc. 1.

6  Tam瞠, akt 1, sc. 1. W oryginale „Out of my sight", co Bara鎍zak t逝maczy „Precz
st康!" (przyp. t逝m.)

7  Tam瞠, akt II, sc. 3.

8 Tam瞠, akt III, sc. 7.

9 Tam瞠, akt IV, sc. 6.
io Tam瞠, akt III, sc. 7.

n Cytowany fragment pochodzi z tego samego koncertu, na kt鏎ym zarejestrowano „Black Napkins" wydane na p造cie Zoot Allures i „Ship Ahoy" na Shut Up N'Play Yer Gui豉r, Osaka, 3 lutego 1976.

12 William Shakespeare, Kr鏊 Lear, akt I, sc. 4.

13  Tam瞠, akt I, sc. 4.

14 Tam瞠, akt II, sc. 2.

15 Tam瞠, akt IV, sc. 6.

16 Frank Zappa, „Don't Eat the Yellow Sn闚", Apostrophe ('), 1974.

17  William Shakespeare, Kr鏊 Lear, akt I, sc. 5 (t逝m. MJ).

18 Dos. „Nanook trze/wciera/masuje", (przyp. t逝m.)

19 Niedatowana transmisja radiowa, Johnny „Guitar" Watson, The Gangster is Back,
1976, Red Lightnin' RL0013.

20   Frank Zappa, „Excentrifugal Forz", Apostrophe ('), 1974.

21 Spostrze瞠nie to zawdzi璚zam dr. Mike'owi Laurence'owi.

22   Frank Zappa, „Excentrifugal Forz", Apostrophe ('), 1974.

23   Sigmund Freud, The Psychopathology ofEveryday Life, 1901 , s. 90. (t逝m. MJ)

24 W utworze Zappy „The crux of the biscuit I Is the Apostrophe (')" czyli „Sedno
sprawy / Le篡 w Apostrofie", (przyp. t逝m.)

25  Dos. „鄉ierdz帷a stopa" - u Zappy slangowe okre郵enie objawu znanego jako
bromidrosis, cuchn帷y pot. (przyp. t逝m.)

26 Julian Colbeck, Zappa: A Biography, 1987, s. 143.

27  Spolszczone, greckie imi Pliaedo, kt鏎ego brzmienie oryginalne bli窺ze jest imieniu
psa, Fido. (przyp. t逝m.)

28   W oryginale Zappa podkre郵a gr s堯w, akcentuj帷 je specyficznie: „Man" i „Wo-
-Man". (przyp. t逝m.)

29   Medulla to szpik kostny albo rdze kr璕owy (medulla oblongata) - Zappa najwyra幡iej
jednak bawi si jedynie brzmieniem tych s堯w: nast瘼uj帷a z kolei Managua to ju
tylko nazwa geograficzna - stolica Nikaragui, (przyp. t逝m.)

30   Frank Zappa, Monachium, 14 lutego 1976. Oficjalna publikacja tego tekstu pochodzi
z koncertu w Palladium w Nowym Jorku z 31 pa寮ziernika 1977 r.: „The Poodle
Lecture", You Cant Do That on Stage Anymore Vol 6,1992.

31   Theodor Adorno i Marx Horkheimer, The Dialectic of Enlightenment, 1944, s. 251.
(t逝m. MJ)

32   A raczej penis (jid. shmok - cz這nek, dos. „ozdoba"). Wyraz schmuck przyj掖 si
zreszt w ameryka雟kim slangu jako pogardliwe okre郵enie zbli穎ne do polskiego
„dupka", (przyp. t逝m.)

33   Platon, Fedon, t逝m. W豉dys豉w Witwicki, PWN Warszawa 1988, 89b-c.

34   Frank Zappa, „Stink-Foot", Apostrophe ('), 1974.